Φανταστείτε ένα σπίτι που παραμένει δροσερό τον Αύγουστο χωρίς να ανάψετε το κλιματιστικό και ζεστό τον Ιανουάριο με ελάχιστη χρήση του καλοριφέρ. Ακούγεται σαν διαφημιστικό κόλπο πανάκριβων μηχανημάτων, αλλά στην πραγματικότητα είναι η ουσία του Βιοκλιματικού Σχεδιασμού - η σωστή χρήση της αρχιτεκτονικής και της πορείας του ήλιου.
Αντί να χτίζουμε «τυφλά» κουτιά από μπετόν και μετά να προσπαθούμε να τα δροσίσουμε ή να τα ζεστάνουμε με τεράστιες καταναλώσεις ενέργειας, σχεδιάζουμε το κτίριο ώστε να «συνεργάζεται» με το τοπικό κλίμα. Η γωνία του ήλιου αλλάζει τις εποχές και ο σωστός προσανατολισμός μπορεί να ρίξει την κατανάλωση ενέργειας κατά 40%.
Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα που μας δίνει η φύση είναι ότι ο ήλιος δεν ακολουθεί την ίδια πορεία όλο τον χρόνο. Στο Βόρειο Ημισφαίριο (και στην Ελλάδα), η γωνία πρόσπτωσης αλλάζει δραματικά ανάλογα με την εποχή. Αυτή η κυκλική εναλλαγή γωνιών είναι η βάση κάθε βιοκλιματικής μελέτης - γνωρίζοντας ακριβώς πού βρίσκεται ο ήλιος κάθε μήνα, ο μηχανικός τοποθετεί τα ανοίγματα, τον προσανατολισμό και τα σκίαστρα με μαθηματική ακρίβεια.
Ο ήλιος ανατέλλει Βορειοανατολικά, φτάνει πολύ ψηλά στον ουρανό το μεσημέρι (σχεδόν κατακόρυφα πάνω από τα κεφάλια μας, στις ~70 μοίρες) και δύει Βορειοδυτικά. Οι ακτίνες του «χτυπάνε» τη στέγη και πέφτουν κάθετα στο έδαφος. Σε αυτή τη γωνία, χρειάζεται ελάχιστη σκίαση για να μπλοκαριστούν.
Ο ήλιος ανατέλλει Νοτιοανατολικά, διαγράφει μια πολύ χαμηλή τροχιά κοντά στον ορίζοντα (~30 μοίρες) και δύει Νοτιοδυτικά. Οι ακτίνες ταξιδεύουν σχεδόν οριζόντια, μπαίνουν βαθιά μέσα στα δωμάτια μέσω νότιων παραθύρων και ζεσταίνουν δωρεάν τον χώρο.
Αυτή η τεράστια διαφορά ύψους μεταξύ καλοκαιριού και χειμώνα είναι το «κλειδί» του βιοκλιματικού σχεδιασμού. Αν ξέρουμε από πού θα χτυπήσει ο ήλιος κάθε εποχή, μπορούμε να τοποθετήσουμε τα δωμάτια και τα παράθυρα στα σωστά σημεία. Η διαφορά μεταξύ ενός καλά σχεδιασμένου και ενός τυχαία τοποθετημένου κτιρίου μπορεί να φτάσει τα 30–40% στην ετήσια κατανάλωση ενέργειας - αρκεί μόνο ο σωστός προσανατολισμός, χωρίς κανένα επιπλέον κόστος κατασκευής.
Όταν ο αρχιτέκτονας παίρνει το άδειο οικόπεδο, το πρώτο πράγμα που κάνει είναι να βρει τον Βορρά. Η χωροθέτηση των δωματίων καθορίζει την άνεσή σας για τα επόμενα 50 χρόνια. Κάθε πλευρά του κτιρίου δέχεται εντελώς διαφορετική ηλιακή ακτινοβολία και ο μηχανικός πρέπει να εκμεταλλευτεί αυτή τη διαφορά, τοποθετώντας τους σωστούς χώρους στη σωστή πλευρά.
Η πιο πολύτιμη πλευρά. Εδώ τοποθετούμε σαλόνι, τραπεζαρία, κυρίως υπνοδωμάτιο. Τον χειμώνα, οι χαμηλές ακτίνες περνάνε μέσα από μεγάλες τζαμαρίες και ζεσταίνουν δωρεάν (Παθητική Ηλιακή Θέρμανση). Το καλοκαίρι, ο ψηλός ήλιος μπλοκάρεται εύκολα με ένα απλό οριζόντιο γείσο.
Δεν βλέπει ποτέ απευθείας ήλιο. Εκεί τοποθετούμε τους βοηθητικούς χώρους: μπάνια, αποθήκες, διαδρόμους, κλιμακοστάσιο, κουζίνα (που ζεσταίνεται ήδη από το μαγείρεμα). Μικρά παράθυρα μόνο για φυσικό φωτισμό. Ο φωτισμός από Βορρά είναι σταθερός, χωρίς σκιές - ιδανικός για γραφεία ή ατελιέ.
Δέχεται ήλιο νωρίς το πρωί, όταν ο αέρας είναι ακόμα δροσερός. Ιδανική θέση για υπνοδωμάτια ή αίθουσα πρωινού. Ξυπνάτε με φυσικό φως, ενώ τα καλοκαιρινά απογεύματα τα δωμάτια αυτά βρίσκονται σε βαθιά σκιά.
Ο μεγάλος πονοκέφαλος. Ο δυτικός ήλιος χτυπάει τα απογεύματα, όταν η ατμόσφαιρα έχει ήδη ζεσταθεί. Είναι χαμηλός και «τρυπώνει» βαθιά στα δωμάτια. Κανόνας: Αποφεύγουμε μεγάλα ανοίγματα στη Δύση! Αν υπάρχουν, χρειάζονται ειδικά συστήματα κάθετης σκίασης.
Το πιο «έξυπνο» όπλο του βιοκλιματικού σχεδιασμού δεν είναι κάποιο ακριβό μηχάνημα, αλλά ένα κομμάτι μπετόν (ή ξύλου) που εξέχει πάνω από το παράθυρο της Νότιας όψης. Ονομάζεται Πρόβολος (ή Μαρκίζα) και λειτουργεί σαν «εποχιακός διακόπτης» της φύσης. Είναι μια κατασκευή χωρίς κινούμενα μέρη, χωρίς συντήρηση και χωρίς κατανάλωση ενέργειας - ωστόσο, η επίδρασή της στη θερμοκρασία του εσωτερικού χώρου είναι τεράστια.
Το καλοκαίρι, που ο ήλιος είναι ψηλά στον ουρανό (~70 μοίρες), η μαρκίζα δημιουργεί βαθιά σκιά που καλύπτει ολόκληρη την τζαμαρία του σαλονιού. Το δωμάτιο παραμένει φωτεινό, αλλά ο καυτός ήλιος δεν αγγίζει ποτέ το τζάμι.
Τον χειμώνα, που ο ήλιος χαμηλώνει (~30 μοίρες), οι ακτίνες περνούν ανενόχλητες κάτω από τη μαρκίζα, διασχίζουν το τζάμι και «λούζουν» το δάπεδο του σαλονιού, προσφέροντας τεράστια, εντελώς δωρεάν θέρμανση.
Το μήκος του πρόβολου υπολογίζεται με μαθηματική ακρίβεια, ανάλογα με το γεωγραφικό πλάτος της περιοχής. Ο πρόβολος στην Κρήτη είναι διαφορετικός από τον πρόβολο στην Ξάνθη, γιατί η μέγιστη γωνία του ήλιου αλλάζει ανάλογα με τη θέση στον χάρτη.
Ο βιοκλιματικός σχεδιασμός είναι η απόδειξη ότι η φύση δουλεύει υπέρ μας, αν ξέρουμε πώς να την «ακούσουμε». Σωστή τοποθέτηση δωματίων, μεγάλες τζαμαρίες στον Νότο, μικρά ανοίγματα στον Βορρά και «έξυπνοι» πρόβολοι συνθέτουν το ιδανικό σπίτι - αυτό που δεν χρειάζεται υπερβολικό κλιματισμό.
Η σωστή εφαρμογή βιοκλιματικών αρχών μπορεί να μειώσει τις ανάγκες σε ψύξη και θέρμανση κατά 30-40%, χωρίς κανένα επιπλέον κόστος. Αρκεί ο μηχανικός να λάβει υπόψη τον ήλιο και τους ανέμους πριν σχεδιάσει. Σε πολλές περιπτώσεις, ένα βιοκλιματικά σχεδιασμένο σπίτι μπορεί να λειτουργεί μόνο με μικρά split κλιματιστικά αντί για κεντρικό σύστημα, εξοικονομώντας χιλιάδες ευρώ στην αρχική επένδυση.
Ο Κανονισμός Ενεργειακής Απόδοσης Κτιρίων (Κ.Εν.Α.Κ.) στην Ελλάδα λαμβάνει υπόψη τον προσανατολισμό κάθε όψης στον υπολογισμό του Ενεργειακού Πιστοποιητικού. Ένα κτίριο με κακό προσανατολισμό ξεκινάει με μειονέκτημα, ακόμα κι αν η μόνωσή του είναι άρτια. Αντίθετα, ο σωστός σχεδιασμός ανεβάζει αυτόματα την ενεργειακή κατάταξη κατά μία ή δύο κατηγορίες.
Τα σπίτια που χτίστηκαν με λάθος προσανατολισμό και τα «ψήνει» ο ήλιος, χρειάζονται εξωτερική προστασία. Στο επόμενο άρθρο αποκαλύπτουμε γιατί οι βαριές κουρτίνες δεν μας προστατεύουν καθόλου από τη ζέστη και πώς η εξωτερική σκίαση κάνει τη διαφορά.
Επιστροφή στην κατηγορία.
Μετάβαση στην κατηγορίαΕπιστροφή στον κεντρικό οδηγό.
Μετάβαση στον οδηγό
