Ηλεκτροπληξία στο Μπάνιο: Ο μύθος του σεσουάρ, το ρελέ διαρροής και
γιατί δεν βάζουμε πρίζες δίπλα στην μπανιέρα
Αν ρωτήσετε έναν ηλεκτρολόγο ποιο είναι το πιο επικίνδυνο δωμάτιο σε ένα
σπίτι, η απάντηση θα είναι ομόφωνη και ακαριαία: Το μπάνιο.
Σε αυτόν τον μικρό χώρο, συναντιούνται οι τρεις χειρότεροι
"εχθροί" της ηλεκτρικής ασφάλειας: Το ρεύμα, το άφθονο νερό
και το γυμνό, βρεγμένο ανθρώπινο δέρμα. Όταν το δέρμα μας είναι στεγνό,
προσφέρει μια φυσική αντίσταση στο ρεύμα. Όταν, όμως, είναι βρεγμένο
(και μάλιστα με ζεστό νερό και σαπούνι που ανοίγουν τους πόρους), η
αντίσταση του σώματός μας εκμηδενίζεται. Το ρεύμα βρίσκει
"λεωφόρο" για να περάσει κατευθείαν στην καρδιά.
Πάμε να καταρρίψουμε κάποιους κινηματογραφικούς μύθους, να εξηγήσουμε
πώς μας σώζει η τεχνολογία και να αναλύσουμε τους αυστηρούς κανόνες για
το πού επιτρέπεται (και πού απαγορεύεται δια ροπάλου) να υπάρχει πρίζα
στο μπάνιο σας.
1. Ο Χολιγουντιανός Μύθος του Σεσουάρ στην Μπανιέρα
Όλοι έχουμε δει τη σκηνή σε θρίλερ ή ταινίες δράσης: Κάποιος κάνει
αμέριμνος αφρόλουτρο, ο δολοφόνος πετάει ένα αναμμένο πιστολάκι
μαλλιών (σεσουάρ) μέσα στο νερό, πετάγονται σπίθες και το θύμα
παθαίνει ακαριαία ηλεκτροπληξία.
Πόσο ρεαλιστικό είναι αυτό σήμερα; Η απάντηση εξαρτάται αποκλειστικά
από ένα εξάρτημα του ηλεκτρικού σας πίνακα: το Ρελέ Διαρροής (ΔΔΕ) που
αναλύσαμε στην Κατηγορία Β.
Προσοχή: Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να δοκιμάσετε την τύχη σας!
Οποιαδήποτε ηλεκτρική συσκευή 230V κοντά σε γεμάτη μπανιέρα παραμένει
ακραία επικίνδυνη.
Το Σενάριο της Ταινίας (Χωρίς Ρελέ)
Αν το σπίτι σας είναι παλιό και δεν έχει ρελέ διαρροής, η ταινία
λέει την απόλυτη αλήθεια. Το νερό της βρύσης (λόγω των αλάτων) είναι
εξαιρετικός αγωγός. Το ρεύμα από το σεσουάρ θα ταξιδέψει μέσα από το
νερό, θα περάσει μέσα από το σώμα σας για να βρει γείωση (π.χ. από
τη μεταλλική σωλήνωση της αποχέτευσης) και το αποτέλεσμα θα είναι
μοιραίο. Η γενική ασφάλεια του πίνακα δεν θα πέσει εγκαίρως, γιατί
το ρεύμα που σας σκοτώνει (μόλις 50mA) είναι πολύ μικρότερο από αυτό
που ρίχνει την ασφάλεια (16 Amperes).
Η Πραγματικότητα Σήμερα (Με Ρελέ)
Αν έχετε ένα σύγχρονο, λειτουργικό ρελέ διαρροής (το οποίο τεστάρετε
κάθε μήνα), η ιστορία αλλάζει. Μόλις το σεσουάρ ακουμπήσει το νερό
και το πρώτο χιλιοστό του αμπέρ (mA) προσπαθήσει να
"διαρρεύσει" προς το νερό και το σώμα σας, το ρελέ θα το
καταλάβει. Σε λιγότερο από 30 χιλιοστά του δευτερολέπτου (πριν καν
νιώσετε τον πόνο), θα "ρίξει" τον γενικό, κόβοντας το
ρεύμα και σώζοντας τη ζωή σας.
2. Οι "Ζώνες Ασφαλείας" του Μπάνιου (Η Νομοθεσία)
Λόγω του τεράστιου κινδύνου, ο Κανονισμός Εσωτερικών Ηλεκτρικών
Εγκαταστάσεων (ΕΛΟΤ 60364-7-701) αντιμετωπίζει το μπάνιο σαν
ναρκοπέδιο. Το χωρίζει σε αυστηρές γεωμετρικές Ζώνες (Zones), με
κέντρο την μπανιέρα ή την ντουζιέρα:
Ζώνη 0 (Το εσωτερικό της μπανιέρας/ντουζιέρας)
Εδώ επιτρέπεται ΜΟΝΟ χαμηλή τάση ασφαλείας (έως 12V εναλλασσόμενο)
και συσκευές με τον απόλυτο βαθμό στεγανότητας (IPX7 - αντοχή σε
βύθιση). Προφανώς, καμία πρίζα 230V.
Ζώνη 1 (Ο χώρος ακριβώς πάνω από την μπανιέρα, έως 2.25 μέτρα ύψος)
Εδώ επιτρέπεται να μπει μόνο ο ηλεκτρικός θερμοσίφωνας (αν έχει την
κατάλληλη στεγανότητα) και ανεμιστήρες εξαερισμού. Απαγορεύονται
αυστηρά οι πρίζες και οι διακόπτες.
Ζώνη 2 (Η ακτίνα 60 εκατοστών γύρω από την μπανιέρα/ντουζιέρα)
Απαγορεύονται οι κανονικές πρίζες (Schuko). Η μόνη εξαίρεση είναι οι
ειδικές "Πρίζες Ξυριστικής Μηχανής" (Shaver Sockets), οι
οποίες διαθέτουν ενσωματωμένο μετασχηματιστή απομόνωσης που
αποτρέπει την ηλεκτροπληξία.
Ζώνη 3 (Έξω από τη Ζώνη 2)
Μόνο εδώ (πρακτικά μακριά από τη βρύση και τα πιτσιλίσματα)
επιτρέπεται η εγκατάσταση κανονικής πρίζας για να βάλετε το σεσουάρ
ή το πλυντήριο. Φυσικά, μόνο αν προστατεύεται από ρελέ διαρροής
30mA.
3. Η Αόρατη Απειλή: Οι Υδρατμοί (Condensation)
Ακόμα κι αν η πρίζα σας είναι σωστά τοποθετημένη στον απέναντι τοίχο
από την ντουζιέρα, υπάρχει ένας εχθρός που την πλησιάζει: Οι Υδρατμοί.
Όταν κάνετε ένα καυτό μπάνιο με κλειστή πόρτα, ο καθρέφτης θαμπώνει.
Το ίδιο ακριβώς παχύ στρώμα υγρασίας (συμπύκνωση) κάθεται και πάνω στο
πλαστικό της πρίζας. Ακόμα χειρότερα, μπαίνει μέσα από τις τρύπες της
πρίζας και κάθεται στα μεταλλικά ελάσματα.
Αν τα χέρια σας είναι έστω και ελαφρώς νωπά όταν πάτε να βάλετε το
σεσουάρ, αυτή η επιφανειακή υγρασία στην πρίζα μπορεί να
λειτουργήσει ως "γέφυρα" που θα φέρει το ρεύμα στα δάχτυλά
σας.
Η Λύση: Οι πρίζες στο μπάνιο (ακόμα και στη Ζώνη 3) καλό είναι να
διαθέτουν πλαστικό καπάκι προστασίας (IP44). Όταν δεν τις
χρησιμοποιείτε, το καπάκι παραμένει κλειστό, εμποδίζοντας τους
υδρατμούς να εισχωρήσουν στον μηχανισμό. Επιπλέον, ο καλός
εξαερισμός (ανοιχτό παράθυρο ή ανεμιστήρας) είναι ζωτικής σημασίας
ηλεκτρολογικά, όχι μόνο για να μην μουχλιάσουν οι τοίχοι!
4. Τι ισχύει για το Πλυντήριο Ρούχων στο Μπάνιο;
Στην Ελλάδα, λόγω έλλειψης χώρου (Laundry rooms), το 90% των
πλυντηρίων βρίσκεται μέσα στο μπάνιο. Είναι ασφαλές;
Ναι, εφόσον τηρούνται οι κανόνες:
Το πλυντήριο (και η πρίζα του) πρέπει να βρίσκονται υποχρεωτικά
εκτός των Ζωνών 0, 1 και 2 (τουλάχιστον 60 πόντους μακριά από τα
όρια της μπανιέρας).
Η πρίζα πρέπει να έχει άριστη Γείωση. Το πλυντήριο έχει μεταλλικό
σασί και δουλεύει με νερό. Αν δεν υπάρχει σωστή γείωση για να
"τραβήξει" το ρεύμα διαρροής σε περίπτωση βλάβης, θα το
τραβήξετε εσείς μόλις ακουμπήσετε τον κάδο για να βγάλετε τα ρούχα.
Συνοψίζοντας
Το μπάνιο δεν είναι χώρος για πολυτέλειες τύπου "τηλεόραση απέναντι
από τη μπανιέρα" (όπως βλέπουμε σε πολυτελή περιοδικά), εκτός αν
έχουν γίνει εξαιρετικά αυστηρές μελέτες στεγανότητας. Ο συνδυασμός 230
Volts και νερού δεν συγχωρεί ούτε μισό λάθος. Διατηρείτε τις συσκευές
σας μακριά από τα νερά, μην αφήνετε ποτέ το σεσουάρ ή την ξυριστική
μηχανή στην πρίζα πάνω στον νιπτήρα, στεγνώνετε καλά τα χέρια σας πριν
χρησιμοποιήσετε οποιονδήποτε διακόπτη και, πάνω απ' όλα, βεβαιωθείτε ότι
το Ρελέ Διαρροής σας λειτουργεί άψογα.
Επόμενο Βήμα: Όσο προσεκτικοί κι αν είμαστε, τα ατυχήματα συμβαίνουν. Τι
γίνεται αν βρείτε έναν άνθρωπο "κολλημένο" στο ρεύμα;
Συνεχίζουμε με τον πιο κρίσιμο οδηγό επιβίωσης: Πρώτες Βοήθειες σε
Περίπτωση Ηλεκτροπληξίας: Τι πρέπει (και κυρίως τι ΔΕΝ πρέπει) να κάνετε
αν κάποιος χτυπηθεί από ρεύμα.
